Wypalenie zawodowe wśród opiekunek osób starszych

Opieka nad osobami starszymi to szczególne zajęcie: może dawać ogromną satysfakcję, może też stopniowo pozbawiać człowieka sił. Czym jest wypalenie opiekuńcze? Jakie są przyczyny i objawy wypalenia zawodowego u osób opiekujących się seniorami? Jak temu zaradzić? Kwestie te nabierają coraz większego znaczenia – w końcu żyjemy w świecie, gdzie średnia oczekiwana długość życia rośnie i seniorzy stanowią coraz większy odsetek społeczeństwa. Warto wiedzieć, z czym wiąże się długotrwała opieka nad seniorami.

Wypalenie zawodowe opiekunek seniorów – czym jest?

Wypalenie najprościej można zdefiniować jako zespół fizjologicznych i psychologicznych objawów występujących u osób intensywnie angażujących się w pracę w ludźmi, którzy cierpią na problemy fizyczne, emocjonalne lub poznawcze. Wypalenie może dotyczyć zarówno osób zawodowo zajmujących się opieką nad osobami starszymi, jak i członków rodziny taką opiekę sprawujący (wtedy mówimy o wypaleniu opiekuńczym).

Stopniowy rozwój wypalenia u osoby opiekującej się starszymi jest związany z pojawiającymi się obciążeniami. Są to obciążenia natury fizycznej, emocjonalnej, finansowej lub logistycznej. W pewnym momencie opiekun uświadamia sobie, jak liczne i jednocześnie nieefektowne są jego wysiłki – na przykład dlatego, że u osoby otaczanej opieką postępują objawy nieuleczalnej choroby. Nadmiar obowiązków i problemów oraz brak rozwiązań przynoszących rezultat powoduje u opiekuna poczucie przytłoczenia, stopniowo odbierając siły i pozbawiając energii. Jest to samonapędzający się mechanizm, który trudno zatrzymać.

Dlaczego opieka jest tak trudna? – o przyczynach wypalenia

Jedną z najważniejszych przyczyn występowania wypalenia jest fakt, że opiekun seniora pozostaje w ciągłym kontakcie z bólem i ludzkim cierpieniem. Zajęcie takie z jednej strony jest źródłem satysfakcji i dumy, po dłuższym czasie jednak powoduje zmęczenie i przygnębienie. Nieregularny tryb życia opiekuna nie ułatwia sprawy – zmianowość pracy lub konieczność dostosowania swojego dziennego cyklu do preferencji seniora jest obciążające dla organizmu. 

Przy opiece nad osobą starszą konieczne jest też pokonanie bariery intymności związane z częstym kontaktem fizycznym z podopiecznym. Mycie, przebieranie czy pomoc w korzystaniu z toalety nawet po wielu latach mogą powodować dyskomfort. Osoby podejmujące pracę opiekuna z pewnością zdają sobie sprawę z tego aspektu opieki, jednak kontakt z brudem i wydzielinami ciała może negatywnie wpłynąć na samopoczucie nawet osoby przygotowanej.

Poza tym, opiekun ponosi ogromną odpowiedzialność. Zdrowie i bezpieczeństwo podopiecznego zależą całkowicie od niego. Należy być nieustannie czujnym, ponieważ starsza lub chora osoba może przypadkowo zrobić sobie krzywdę. Trzeba też pilnować dawek leków i ich przyjmowania przez pacjenta. 

Do tego w niektórych przypadkach mogą dochodzić: zbyt duża liczba obowiązków (zbyt wielu podopiecznych), niewystarczająca wiedza i niedoinformowanie przez lekarza lub pracodawcę, trudności w komunikacji i brak zaufania (czy to ze strony pracodawcy, współpracowników czy rodziny podopiecznego). W skrajnych przypadkach może to przyjąć postać agresji wobec opiekuna – werbalnej lub fizycznej. Znane są też przypadki mobbingu (prześladowania przez upokorzenie). 

Praca jako opiekun seniora to zajęcie o stosunkowo niskim statusie zawodowym i o niskich zarobkach, niewspółmiernych do ilości wkładanego wysiłku.

Lista obciążeń związanych z opieką nad osobami starszymi jest długa, jednak żadne z nich nie musi prowadzić do wypalenia zawodowego. Wypalenie pojawia się zwykle dopiero wtedy, gdy opiekun zdaje sobie sprawę z nieskuteczności i nieefektywności swoich działań.

Najczęstsze objawy wypalenia 

  • objawy psychosomatyczne: ból głowy, bezsenność, poczucie osłabienia
  • zmniejszenie wydajności pracy
  • zmienność nastrojów, poczucie beznadziei i bezradności, łatwość wpadania w irytację i rozdrażnienie
  • pogorszenie kontaktów z rodziną i współpracownikami, częste konflikty
  • przedmiotowe traktowanie podopiecznego, obojętność i cynizm. Co za tym idzie – negatywne komentarze zwrotne (zażalenia podopiecznych i ich rodzin)

Wszystkie powyższe skutki wypalenia są ze sobą ściśle powiązane i jeden wynika z drugiego. Zmęczenie fizyczne wpływa negatywnie na kondycję psychiczną. Obciążenie i nadmiar obowiązków wywołują poczucie braku możliwości sprostania wszystkiemu, co prowadzi do złego samopoczucia, sporów z bliskimi i podopiecznymi, i rosnącą ogólną niechęcią do wykonywanej pracy. 

Jednym z mechanizmów obronnych przed zmęczeniem i wyczerpaniem jest depersonalizacja. Jest to swego rodzaju emocjonalny bufor obojętności, w którym opiekun nie traktuje podopiecznego jak konkretną, żywą osobę, a jedynie przypadek – jeden z wielu do “odhaczenia” na liście obowiązków. Umożliwia to mechaniczne wykonywanie pracy bez udziału emocji, jednak negatywnie wpływa na kontakt z podopiecznym i jego komfort. 

Czy istnieją czynniki chroniące przed wypaleniem?

Jest kilka elementów, które pozwalają do pewnego stopnia uniknąć wypalenia zawodowego. Są to:

  • cechy indywidualne opiekuna – pewność siebie i wiara we własne możliwości
  • posiadanie odpowiednich umiejętności zawodowych
  • wysoki poziom umiejętności interpersonalnych
  • odpowiednie wsparcie społeczne
  • wybranie do współpracy odpowiedniej firmy która gwarantuje wsparcie

Wypalenie zawodowe w opiece nad seniorami to ważny temat, który ze względu na zmiany demograficzne może w przyszłości dotyczyć coraz większej liczby osób. Dlatego tak ważne jest, by było to zjawisko rozumiane w społeczeństwie – wtedy łatwiej będzie wspólnie przeciwdziałać mu i znaleźć odpowiednie rozwiązania. 

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Poznaj naszą ofertę dla Ciebie!